โดย สุวินัย ภรณวลัย
มิยาโมโต้ มูซาชิ (1584-1645) คือจอมดาบอัจฉริยะผู้หนึ่งโดยแท้ ในชีวิตของมูซาชิ เขาผ่านการต่อสู้ที่ต้องเอาชีวิตเป็นเดิมพันกว่าหกสิบครั้ง และไม่เคยแพ้แม้แต่ครั้งเดียว มิหนำซ้ำคู่ต่อสู้แต่ละคนของเขาล้วนไม่ใช่ย่อย ไม่ว่าจะจะพวกสำนักโยชิโอกะ หรือ ซาซากิ โคยิโร่ บุคคลเหล่านี้ล้วนเป็นคู่มือที่หากมูซาชิพลาดแม้เพียงก้าวเดียว เขาต่างหากที่จะเป็นฝ่ายตาย เหตุที่มูซาชิสามารถเอาชนะและรอดตายมาได้ คงเป็นเพราะเขามี "ความสามารถที่จะรบชนะ "นั่นเอง "ความสามารถที่จะรบชนะ" นี้แหละคือ "บทเรียน" ที่มีความหมายที่สุดที่คนรุ่นหลังสามารถเรียนรู้ได้จากมูซาชิ